माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ च्या कलम २२ नुसार या अधिनियमातील तरतुदींना इतर कायद्यांवर वरचढ प्रभाव (Overriding effect) प्रदान करण्यात आला आहे. त्या कलमात खालीलपैकी कोणत्या ऐतिहासिक कायद्याचा विशेषत्वाने उल्लेख करण्यात आला आहे?
अचूक उत्तर: पर्याय (3) शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923)
स्पष्टीकरण:
माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ चे कलम २२ हे अधिनियमाच्या वरचढ प्रभावाशी (Act to have overriding effect) संबंधित आहे.
*"शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923) मध्ये किंवा त्या वेळी अंमलात असलेल्या अन्य कोणत्याही कायद्यात किंवा अशा कायद्याव्यतिरिक्त अन्य कोणत्याही संलेखात काहीही अंतर्भूत असले तरी, या अधिनियमातील तरतुदी प्रभावी ठरतील."*
पारंपरिकरित्या नोकरशाही शासकीय माहिती दडवण्यासाठी ब्रिटीशकालीन 'शासकीय गुपिते कायदा, १९२३' चा गैरवापर करत असे. कलम २२ ने स्पष्ट केले की जर माहिती अधिकार कायदा आणि शासकीय गुपिते कायदा यांच्यात विसंगती निर्माण झाली, तर माहिती अधिकार कायदाच प्रभावी ठरेल.
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम २२ व्यतिरिक्त कलम ८(२) मध्येही शासकीय गुपिते कायद्याचा संदर्भ येतो; त्यानुसार जनहित (Public interest) जर संरक्षित हितांपेक्षा मोठे असेल तर शासकीय गुपिते कायद्याखालील माहितीही खुली करावी लागते.
Correct Answer: Option (3) Official Secrets Act, 1923
Explanation:
Section 22 of the Right to Information Act, 2005 gives the RTI Act an overriding effect over other conflicting statutes.
*"The provisions of this Act shall have effect notwithstanding anything inconsistent therewith contained in the Official Secrets Act, 1923 (19 of 1923), and any other law for the time being in force or in any instrument having effect by virtue of any law other than this Act."*
Colonial administrations and bureaucracies frequently invoked the colonial-era Official Secrets Act, 1923 to shield governance from public scrutiny. Section 22 ensures that transparency mandated by the RTI Act supersedes any contradictory secrecy clauses in the 1923 Act.
📌 MPSC Exam Tip: Note the cross-reference: Both Section 22 and Section 8(2) specifically cite the Official Secrets Act, 1923 to establish that the mandate of transparency and public interest overrides administrative secrecy.