भारतीय संविधानात 'सर्वसाधारण परिस्थितीत संघसूचीतील विषयांवर कायदे करण्याचा अनन्य अधिकार संसदेला आणि राज्यसूचीतील विषयांवर कायदे करण्याचा अनन्य अधिकार राज्य विधिमंडळाला असेल', अशी तीन सूचींमधील विषयांची कायदेविषयक विभागणी खालीलपैकी कोणत्या कलमात नमूद आहे? (१) कलम २४५ (२) कलम २४६ (३) कलम २४७ (४) कलम २५१ योग्य पर्याय निवडा:
EN
Under which Article of the Indian Constitution is the threefold distribution of legislative subjects (Union List, State List, and Concurrent List) between Parliament and State Legislatures provided?
(1) Article 245
(2) Article 246
(3) Article 247
(4) Article 251
Choose the correct option:
योग्य उत्तर: पर्याय (२) - कलम २४६.
विश्लेषण:
•
कलम २४६ हे भारतीय राज्यघटनेतील केंद्र-राज्य कायदेविषयक अधिकारांच्या विभागणीचा मूळ गाभा आहे.
•
कलम २४६ अन्वये सातव्या अनुसूचीतील विषयांचे तीन सूचींमध्ये विभाजन केले आहे:
१)
कलम २४६(१): संघ सूची (List I - Union List) मधील विषयांवर कायदे करण्याचा संसदेला अनन्य अधिकार (Exclusive Power).
२)
कलम २४६(२): समवर्ती सूची (List III - Concurrent List) मधील विषयांवर संसद आणि घटकराज्यांची विधिमंडळे या दोघांनाही कायदे करण्याचा अधिकार.
३)
कलम २४६(३): राज्य सूची (List II - State List) मधील विषयांवर सामान्य परिस्थितीत घटकराज्यांच्या विधिमंडळाला कायदे करण्याचा अनन्य अधिकार.
४)
कलम २४६(४): केंद्रशासित प्रदेशांसाठी कोणत्याही विषयावर (राज्यसूचीसह) संसदेला कायदे करण्याचा अधिकार.
पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
•
कलम २४५: संसदेच्या आणि राज्य विधिमंडळांच्या कायद्यांची प्रादेशिक व्याप्ती (Territorial extent).
•
कलम २४६: विषयांची कायदेविषयक विभागणी (योग्य उत्तर).
•
कलम २४७: अतिरिक्त न्यायालये स्थापन करण्याचा संसदेचा अधिकार.
•
कलम २५१: कलम २४९ व २५० अंतर्गत संसदेचे कायदे आणि राज्य विधिमंडळाचे कायदे यांमधील विसंगती.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
लक्षात ठेवा: कलम २४६(A) हे १०१ व्या घटनादुरुस्तीने (२०१६) समाविष्ट करण्यात आले, जे वस्तू व सेवा कर (GST) बाबत संसद आणि राज्यांना एकाच वेळी कायदे करण्याचा विशेष अधिकार देते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Article 246.
Analysis:
•
Article 246 lays down the subject-matter distribution of legislative powers between the Union and the States through the Seventh Schedule:
•
Article 246(1): Parliament has exclusive power to make laws with respect to any of the matters enumerated in List I (Union List).
•
Article 246(2): Both Parliament and State Legislatures have power to make laws with respect to any matters in List III (Concurrent List).
•
Article 246(3): The Legislature of a State has exclusive power to make laws for such State with respect to any matters in List II (State List).
•
Article 246(4): Parliament has power to make laws with respect to any matter for any part of the territory of India not included in a State (UTs).
Distractor Evaluation:
•
Article 245: Territorial extent of Central and State laws.
•
Article 246: Core article on threefold subject distribution (Correct).
•
Article 247: Establishment of additional courts by Parliament.
•
Article 251: Inconsistency between laws made by Parliament under Arts 249/250 and laws made by State Legislatures.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Article 246A was inserted by the 101st Amendment Act, 2016 to confer concurrent taxing powers on Parliament and State Legislatures regarding Goods and Services Tax (GST).