यंत्रांच्या फिरणाऱ्या भागांमध्ये घर्षण कमी करण्यासाठी बेअरिंगमध्ये (Bearings) वापरल्या जाणाऱ्या 'बॅबिट धातू' (Babbitt metal) या घर्षणरोधक संमिश्रामध्ये मुख्य आधारभूत धातू (Base metal) कोणता असतो?
EN
Which chemical element serves as the primary base metal in 'Babbitt metal', an anti-friction alloy widely used for machine bearings?
योग्य उत्तर पर्याय (४) कथिल / टिन (Tin - Sn) आहे.
विश्लेषण:
•
इसॅक बॅबिट (Isaac Babbitt) यांनी १८३९ मध्ये बॅबिट धातूचा शोध लावला.
•
बॅबिट धातू हा एक उत्कृष्ट 'घर्षणरोधक धातू' (Anti-friction / Bearing metal) मानला जातो.
•
पारंपारिक टिन-आधारित बॅबिट धातूमध्ये प्रामुख्याने:
•
कथिल / टिन (Tin - Sn): सुमारे ८५% ते ९०% (प्रमुख आधारभूत धातू)
•
अँटिमनी (Antimony - Sb): सुमारे ७% ते १०%
•
तांबे (Copper - Cu): सुमारे ३% ते ५%
•
हा धातू मऊ असून शाफ्टवर घर्षण न होता सहज फिरण्यास मदत करतो आणि वंगण (Lubricant) तेल शोषून घेण्याची क्षमता ठेवतो.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १, २ व ३: काही बॅबिट संमिश्रांत शिसे वापरले जाते, परंतु मूळ व सर्वात महत्त्वाचा बॅबिट धातू हा 'टिन-आधारित' (Tin-based) असतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
बॅबिट मेटल (Bearing metal) = कथिल (Tin - प्रमुख) + अँटिमनी + तांबे. बेल मेटल (घंटा धातू) = तांबे + कथिल (Cu + Sn, ८०:२०). गन मेटल = तांबे + कथिल + जस्त.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) Tin (Sn).
Analysis:
•
Invented by Isaac Babbitt in 1839, Babbitt metal (also called bearing metal) is an anti-friction alloy designed for plain bearings.
•
High-grade Babbitt metal is predominantly Tin-based, typically comprising:
•
Tin (Sn): ~85% to 90% (The principal base metal)
•
Antimony (Sb): ~7% to 10%
•
Copper (Cu): ~3% to 5%
•
The tin matrix provides a low coefficient of friction and embeddability, enabling shafts to spin smoothly without seizing.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Nickel): Used in invar, monel metal, and nichrome.
•
Option 2 (Copper): Present only in small percentage (~3–5%) as a hardener.
•
Option 3 (Lead): Used in cheaper lead-based varieties, but Tin is the recognized benchmark base metal.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Babbitt metal = Tin (Sn, principal) + Antimony + Copper. Bell Metal = Cu + Sn (80:20). Gun Metal = Cu + Sn + Zn.