खालीलपैकी कोणती तरंगलांबी पदार्थांच्या स्फटिक आंतररचना अभ्यासण्यासाठी वापरतात ?
EN
Which of the following wavelengths are used to study the crystal structure of material?
योग्य उत्तर पर्याय 3 (क्ष-किरण तरंगलांबी - X-Rays wavelength) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
क्ष-किरण स्फटिकशास्त्र (X-ray Crystallography - ब्रॅगचा नियम):
•
स्फटिकांमधील अणू-अणूंमधील आंतर-प्रतलीय अंतर (interplanar spacing, $d$) हे साधारणपणे $0.1\text{ nm}$ ते $1\text{ nm}$ ($1\text{ \AA}$ ते $10\text{ \AA}$) इतके सूक्ष्म असते.
•
विवर्तन (Diffraction) घडून येण्यासाठी वापरलेल्या तरंगांची तरंगलांबी ही अडथळ्याच्या आकाराच्या समतुल्य असावी लागते.
•
क्ष-किरणांची तरंगलांबी ($0.01\text{ nm}$ ते $10\text{ nm}$) ही स्फटिकांमधील अणूंमधील अंतराशी तंतोतंत जुळते.
•
ब्रॅगच्या नियमानुसार:
$$2d \sin\theta = n\lambda$$
•
म्हणून स्फटिकांची त्रि-मितीय आंतररचना अभ्यासण्यासाठी क्ष-किरण तरंगलांबी वापरली जाते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
विल्यम हेन्री ब्रॅग आणि विल्यम लॉरेन्स ब्रॅग (पिता-पुत्र) यांना क्ष-किरणांद्वारे स्फटिक रचना विश्लेषणासाठी १९१५ चे भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (X-Rays wavelength).
Explanation:
•
X-Ray Crystallography and Bragg's Law:
•
In crystalline lattices, interatomic spacing ($d$) between planes is of the order of $0.1\text{ nm to }1\text{ nm}$ ($1-10\text{ \AA}$).
•
Distinct wave diffraction requires probe wavelengths comparable to obstacle lattice spacings.
•
The wavelength of X-rays precisely matches this crystallographic spacing, satisfying Bragg's Condition:
$$2d \sin\theta = n\lambda$$
•
Consequently, X-rays are the fundamental probe for resolving atomic crystal structures.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
W.H. Bragg and W.L. Bragg received the 1915 Nobel Prize in Physics for developing X-ray diffraction for crystalline analysis.