महाराष्ट्राच्या प्राकृतिक रचनेचा अभ्यास करताना खालीलपैकी कोणती पर्वत किंवा डोंगररांग ही सह्याद्री पर्वताची (पश्चिम घाट) उपशाखा मानली **जात नाही**?
EN
While studying the physical divisions of Maharashtra, which of the following mountain or hill ranges is **not** considered an offshoot branch of the Sahyadri (Western Ghats)?
योग्य उत्तर पर्याय 4 (सातपुडा पर्वतरांग / Satpura Range) आहे.
सविस्तर प्राकृतिक विश्लेषण:
•
सातपुडा पर्वतरांग: ही सह्याद्रीची उपशाखा नसून मध्य भारतातील एक स्वतंत्र गट पर्वत (Block Mountain / Horst) प्रणाली आहे. ही रांग नर्मदा आणि तापी या दोन खचदाऱ्यांच्या (Rift Valleys) दरम्यान पूर्व-पश्चिम दिशेने पसरलेली आहे. महाराष्ट्राच्या उत्तरेकडील सीमेवर सातपुड्याच्या दोन प्रमुख शाखा आढळतात:
1.
नंदुरबार जिल्ह्यातील तोरणमाळ पठार व अक्राणी टेकड्या.
2.
अमरावती जिल्ह्यातील गाविलगड टेकड्या (चिखलदरा हे थंड हवेचे ठिकाण याच रांगेत आहे).
सह्याद्रीच्या प्रमुख तीन उपशाखा (Offshoots of Sahyadri):
•
सातमाळा-अजिंठा रांग: नाशिकपासून छत्रपती संभाजीनगर, जालना, यवतमाळपर्यंत पसरलेली.
•
हरिश्चंद्र-बालाघाट रांग: अहमदनगर, पुणे येथून बीड, धाराशीव, लातूरपर्यंत पसरलेली.
•
शंभू-महादेव रांग: महाबळेश्वरपासून सातारा, सांगली, सोलापूरपर्यंत पसरलेली.
निष्कर्ष: सातपुडा ही सह्याद्रीची उपशाखा नसून स्वतंत्र पर्वतप्रणाली आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सातपुडा पर्वतातील महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर 'अस्तंभा' (१,३२५ मीटर, तोरणमाळ रांग, नंदुरबार) हे आहे; तर अमरावतीतील गाविलगड रांगेतील सर्वोच्च शिखर 'वैराट' (१,१७७ मीटर) आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 4 (Satpura Range).
Detailed Physical Geography Analysis:
•
Satpura Range: An independent block mountain (horst) system of Central India trending east-west between the Narmada and Tapi rift valleys, completely distinct from the Western Ghats (Sahyadris).
•
In Maharashtra, the Satpura manifests in two sectors:
1.
The Toranmal plateau and Akrani hills in Nandurbar district.
2.
The Gawilgarh hills in Amravati district (housing the hill resort of Chikhaldara).
The Three Major Offshoots of Sahyadri:
•
Satmala-Ajanta Range
•
Harishchandra-Balaghat Range
•
Shambhu-Mahadev Range.
Distractor Analysis:
•
Harishchandra, Balaghat, and Satmala-Ajanta are true eastward-projecting offshoots of the Sahyadri range.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Highest peak in Satpura within Maharashtra is Astambha (1,325 m, Nandurbar); highest peak in Gawilgarh hills is Vairat (1,177 m, Amravati).