एप्रिल १९१६ मध्ये बेळगाव (बॉम्बे प्रांतिक परिषद) येथे खालीलपैकी कोणी 'इंडियन होम रुल लीग'ची (Indian Home Rule League) औपचारिक स्थापना केली होती? (१) भगतसिंग (२) सरदार वल्लभभाई पटेल (३) बाळ गंगाधर टिळक (४) ॲनी बेझंट
EN
Who among the following formally established the 'Indian Home Rule League' at Belgaum (Bombay Provincial Conference) in April 1916?
(1) Bhagat Singh
(2) Sardar Vallabhbhai Patel
(3) Bal Gangadhar Tilak
(4) Annie Besant
योग्य उत्तर पर्याय (३) म्हणजेच बाळ गंगाधर टिळक आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (३) योग्य आहे: २८ एप्रिल १९१६ रोजी बेळगाव येथे भरलेल्या बॉम्बे प्रांतिक परिषदेत लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी 'इंडियन होम रुल लीग'ची स्थापना केली. या लीगचे उद्दिष्ट ब्रिटिश साम्राज्यांतर्गत सनदशीर मार्गाने भारतासाठी स्वराज्य (Self-Government) मिळवणे हे होते. टिळकांच्या लीगचे कार्यक्षेत्र महाराष्ट्र (मुंबई वगळता), कर्नाटक, मध्य प्रांत आणि बेरार असे निश्चित करण्यात आले होते. जोसेफ बॅप्टिस्टा हे लीगचे अध्यक्ष आणि नरसिंह चिंतामण केळकर हे सचिव होते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ (भगतसिंग): त्यांनी १९२६ मध्ये लाहोर येथे 'नवजवान भारत सभा' आणि १९२८ मध्ये फिरोजशाह कोटला येथे 'HSRA' स्थापन केली.
•
पर्याय २ (सरदार वल्लभभाई पटेल): त्यांनी १९१८ च्या खेडा सत्याग्रहात आणि १९२८ च्या बारडोली सत्याग्रहात ऐतिहासिक नेतृत्व केले.
•
पर्याय ४ (ॲनी बेझंट): त्यांनी टिळकांनंतर पाच महिन्यांनी, म्हणजे सप्टेंबर १९१६ मध्ये मद्रास (अड्यार) येथे 'ऑल इंडिया होम रुल लीग'ची स्थापना केली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
टिळक आणि बेझंट यांच्या लीगची तुलना:
•
टिळकांची लीग (एप्रिल १९१६, बेळगाव): एकूण ६ शाखा; कार्यक्षेत्र: महाराष्ट्र (मुंबई वगळून), कर्नाटक, बेरार, मध्य प्रांत; वृत्तपत्रे: 'मराठा' व 'केसरी'.
•
बेझंट यांची लीग (सप्टेंबर १९१६, मद्रास): सुमारे २०० शाखा; कार्यक्षेत्र: मुंबईसह उर्वरित भारत; वृत्तपत्रे: 'न्यू इंडिया' व 'कॉमनवील'.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) i.e. Bal Gangadhar Tilak.
Detailed Analysis:
•
Option (3) is correct: On April 28, 1916, at the Bombay Provincial Conference held in Belgaum, Lokmanya Bal Gangadhar Tilak formally founded the Indian Home Rule League. Its statutory purpose was attaining self-government within the British Empire through constitutional methods. Tilak's League was assigned Maharashtra (excluding Bombay city), Karnataka, the Central Provinces, and Berar. Joseph Baptista was elected President and N.C. Kelkar became Secretary.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Bhagat Singh): Founded the Naujawan Bharat Sabha in 1926 and reorganized HSRA in 1928.
•
Option 2 (Sardar Vallabhbhai Patel): Led the Kheda Satyagraha (1918) and Bardoli Satyagraha (1928), earning the title 'Sardar'.
•
Option 4 (Annie Besant): Founded the All India Home Rule League five months later, in September 1916, headquartered at Adyar (Madras).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Comparison for MPSC:
•
Tilak's League (April 1916, Belgaum): 6 branches; operated in Maharashtra (excl. Bombay), Karnataka, Central Provinces, and Berar; Organs: *Mahratta* and *Kesari*.
•
Besant's League (September 1916, Madras): ~200 loosely organized branches; covered the rest of India including Bombay; Organs: *New India* and *Commonweal*.