कोणी म्हटले की, पंजाबमधील 'हरितक्रांती' हा काही चमत्कार नाही. साठच्या दशकाच्या मध्यात त्याच्या यशासाठी खालील पूर्व आवश्यकता अस्तीत्वात असल्यामुळेच ते घडले : - अ) जमीन एकत्रीकरण आणि समतलीकरण. ब) मालकीची शेती ज्यामुळे जमिनीत दिर्घकालीन भागीदारी होते. क) ग्रामीण संसूचन आणि ड) ग्रामीण विद्युतीकरण पर्यायी उत्तरे :
EN
Who stated that the 'Green Revolution' in Punjab was no miracle, and happened because prerequisites such as land consolidation and leveling, owner-farming ensuring long-term stake in the land, rural communication, and rural electrification already existed for its success in the mid-sixties?
अचूक उत्तर: पर्याय (२) एम. एस. स्वामीनाथन
भारतातील हरितक्रांतीच्या विश्लेषणाबाबत पर्याय (२) एम. एस. स्वामीनाथन हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (२) अचूक उत्तर: भारताच्या हरितक्रांतीचे जनक डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन (M. S. Swaminathan) यांनी पंजाबमधील हरितक्रांतीचे विश्लेषण करताना हे प्रसिद्ध विधान केले होते. त्यांनी स्पष्ट केले की: "पंजाबमधील हरितक्रांती हा एका रात्रीत घडलेला चमत्कार नव्हता, तर साठच्या दशकाच्या मध्यावर पंजाबमध्ये जमीन एकत्रीकरण (Land consolidation), समतलीकरण, शेतकऱ्यांची स्वतःची मालकीची शेती (Owner-farming), उत्तम ग्रामीण दळणवळण/रस्ते आणि ग्रामीण विद्युतीकरण या पायाभूत पूर्वअटी आधीपासूनच तयार होत्या, म्हणूनच नवीन तंत्रज्ञान तिथे तत्काळ यशस्वी ठरले."
•
पर्याय (१) चुकीचा: नॉर्मन बोरलॉग हे जागतिक हरितक्रांतीचे जनक होते, परंतु त्यांनी पंजाबच्या सामाजिक-आर्थिक पायाभूत पूर्वअटींचे असे सविस्तर विश्लेषण मांडले नाही.
•
पर्याय (३) चुकीचा: सी. एच. हनुमंथा राव हे विख्यात कृषी अर्थतज्ज्ञ होते ज्यांनी हरितक्रांतीच्या विषमतांवर अभ्यास केला, पण हे विशिष्ट अवतरण त्यांचे नाही.
•
पर्याय (४) चुकीचा: लाल बहादूर शास्त्री यांनी 'जय जवान जय किसान' चा नारा दिला आणि धोरणात्मक पाठबळ दिले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन:
•
'भारतातील हरितक्रांतीचे जनक' (Father of Green Revolution in India).
•
राष्ट्रीय शेतकरी आयोगाचे (National Commission on Farmers - 2004) अध्यक्ष: 'उत्पादन खर्चावर ५०% नफा' (C2 + 50%) ची प्रसिद्ध शिफारस.
•
२०२४ मध्ये मरणोत्तर 'भारतरत्न' सन्मान.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) M. S. Swaminathan
In the historical and agricultural analysis of India's Green Revolution, Option (2) M. S. Swaminathan is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Option (2) is correct: Dr. M. S. Swaminathan, widely revered as the Father of India's Green Revolution, made this observation explaining Punjab's swift adoption and phenomenal success with HYV seeds. He emphasized that the Green Revolution was no sudden miracle; rather, Punjab already possessed vital structural prerequisites by the mid-1960s—consolidated and leveled land holdings, owner-cultivators with long-term investment stakes, rural roads, and rural electrification.
•
Option (1) is incorrect: Dr. Norman Borlaug developed the semi-dwarf wheat strains in Mexico and received the Nobel Peace Prize in 1970, but this sociological analysis of Punjab was made by Swaminathan.
•
Option (3) is incorrect: C. H. Hanumantha Rao studied agricultural growth and disparities, but the quotation belongs to Swaminathan.
•
Option (4) is incorrect: Lal Bahadur Shastri gave the slogan "Jai Jawan, Jai Kisan".
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Dr. M. S. Swaminathan:
•
Architect of India's Green Revolution.
•
Chairman of the National Commission on Farmers (2004–2006) which recommended MSP at Cost C2 + 50%.
•
Conferred the Bharat Ratna posthumously in 2024.