............ संस्थान खालसा करण्याचा डलहौसीचा निर्णय, ईस्ट इंडिया कंपनीच्या संचालक मंडळाला रद्द करावा लागला.
EN
Dalhousie's decision to annex the princely state of ............ had to be revoked by the Court of Directors of the East India Company.
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (करौली)
विश्लेषण:
•
लॉर्ड डलहौसीने राजस्थानमधील 'करौली' (Karauli) या संस्थानाच्या राजाच्या मृत्यूनंतर दत्तक वारसा नामंजूर हे तत्त्व लावून करौली संस्थान ब्रिटिशांच्या ताब्यात घेण्याचा (खालसा करण्याचा) निर्णय घेतला होता.
•
परंतु लंडन येथील ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कोर्ट ऑफ डायरेक्टर्सने (संचालक मंडळ) डलहौसीचा हा निर्णय रद्दबातल ठरवला.
•
कारण: कोर्ट ऑफ डायरेक्टर्सने स्पष्ट केले की, करौली हे ब्रिटिशांनी निर्माण केलेले किंवा मांडलिक राज्य नसून ते 'संरक्षित मित्र राज्य' (Protected Ally) आहे; त्यामुळे तेथील राजाला दत्तक घेण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.
•
त्यामुळे करौलीचे संस्थान खालसा होण्यापासून वाचले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
करौली व्यतिरिक्त डलहौसीने खालसा केलेली 'भगत' (Baghat) आणि 'उदयपूर' (राजस्थान) ही संस्थानेही नंतर लॉर्ड कॅनिंगच्या काळात पूर्ववत त्यांच्या संस्थानिकांना परत करण्यात आली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Karauli)
Analysis:
•
Lord Dalhousie's decision to annex the Rajput state of Karauli under the Doctrine of Lapse was disallowed and reversed by the Court of Directors of the East India Company in London.
•
The Court of Directors held that Karauli was a traditional "protected ally" rather than a "dependent or created state", and consequently the ruler retained the legitimate right to adopt an heir.
•
Karauli was thus spared from annexation.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Similarly, the annexations of Baghat and Udaipur were subsequently reversed by the British government, restoring them to their hereditary ruling houses.