खालीलपैकी योग्य कथने ओळखा. अ. पंडित नेहरूंनी 1952, 1957, 1962 च्या सार्वत्रिक निवडणूकीत भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेसला सलगपणे बहुमत मिळवून दिले. ब. कांग्रेसच्या वर्चस्वाला पहिले गंभीर आव्हान 1967 मध्ये आले, जेव्हा संयुक्त विरोधी पक्षाने हिंदी पट्ट्यातील अनेक राज्यांवर नियंत्रण मिळवले. क. इंदिरा गांधीना गरीबी हटाओचा नारा देवून अमेरिकेशी घनिष्ठ संबंध विकसित करायचे होते.
EN
Identify the correct statements:
a. Pandit Nehru led the Indian National Congress to successive majorities in the 1952, 1957, and 1962 general elections.
b. The first serious challenge to Congress dominance came in 1967, when united opposition parties gained control over many states in the Hindi heartland.
c. Indira Gandhi wanted to develop close ties with the United States by giving the slogan 'Garibi Hatao'.
अचूक उत्तर: पर्याय (३) फक्त अ, ब
भारतीय राजकीय इतिहासातील विधाने पाहता विधाने 'अ' आणि 'ब' बरोबर आहेत, तर विधान 'क' चुकीचे आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान 'अ' बरोबर: पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या करिश्माई नेतृत्वाखाली काँग्रेसने १९५२ (३६४ जागा), १९५७ (३७१ जागा) आणि १९६२ (३६१ जागा) अशा पहिल्या तिन्ही सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये संसदेत प्रचंड बहुमताने विजय मिळवला (काँग्रेस प्रणाली - Congress System).
•
विधान 'ब' बरोबर: १९६७ च्या चौथ्या सार्वत्रिक निवडणुकीत (ज्याला 'राजकीय भूकंप' म्हटले जाते) काँग्रेसला केंद्रात निसटते बहुमत मिळाले, तर उत्तर भारतातील ८ राज्यांमध्ये काँग्रेसची सत्ता जाऊन संविद (संयुक्त विधायक दल - SVD) सरकारे स्थापन झाली.
•
विधान 'क' चूक: इंदिरा गांधींनी १९७१ च्या निवडणुकीत 'गरिबी हटाओ'चा नारा दिला होता, परंतु त्यांचा उद्देश अमेरिकेशी घनिष्ठ संबंध प्रस्थापित करणे हा नव्हता; उलट या काळात (ऑगस्ट १९७१) भारताने सोव्हिएत युनियनसोबत (USSR) २० वर्षांचा ऐतिहासिक मैत्री करार केला होता आणि अमेरिकेशी संबंध प्रचंड ताणले गेले होते.
•
म्हणून फक्त अ आणि ब ही विधाने बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: रजनी कोठारी यांनी १९५२ ते १९६७ या कालखंडाला 'काँग्रेस व्यवस्था' (Congress System) किंवा एक-पक्ष वर्चस्व प्रणाली म्हटले. १९६७ च्या निवडणुकीत या व्यवस्थेला प्रथमच गंभीर धक्का बसला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only a, b
In Indian political history, statements a and b are correct, while statement c is incorrect.
Detailed Analysis:
•
Statement a is correct: Under the leadership of Pandit Jawaharlal Nehru, the Indian National Congress won sweeping majorities in the first three general elections: 1952 (364 seats), 1957 (371 seats), and 1962 (361 seats).
•
Statement b is correct: The 1967 general elections (termed a 'political earthquake') delivered the first major shock to Congress dominance; the party lost power in eight states across Northern India where Samyukta Vidhayak Dal (SVD) coalitions assumed office.
•
Statement c is incorrect: Indira Gandhi introduced the 'Garibi Hatao' (Eradicate Poverty) slogan in the 1971 elections, but her foreign policy during this period deepened ties with the Soviet Union (signing the 1971 Indo-Soviet Treaty of Peace and Friendship), while ties with the US soured during the Bangladesh Liberation War.
•
Therefore, Option (3) Only a, b is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Political scientist Rajni Kothari famously characterized India's one-party dominance from 1952 to 1967 as the 'Congress System'.