पर्यावरणपूरक पर्यटन, ब्रिटिशकालीन वारसा आणि **'आशियातील एकमेव वाहनमुक्त थंड हवेचे ठिकाण' (Automobile-free Hill Station)** म्हणून प्रसिद्ध असणारे 'माथेरान' (Matheran) हे स्थळ खालीलपैकी कोणत्या पर्वतीय प्रणालीत आणि जिल्ह्यात स्थित आहे?
EN
Renowned for eco-sensitive tourism, colonial heritage, and recognized as **'Asia's only automobile-free hill station'**, 'Matheran' is situated in which mountain system and district?
योग्य उत्तर पर्याय 1 (सह्याद्री पर्वतरांग - रायगड जिल्हा) आहे.
सविस्तर पर्यटन व भौगोलिक विश्लेषण:
•
माथेरान: रायगड जिल्ह्यातील कर्जत तालुक्यात सह्याद्रीच्या मुख्य रांगेपासून पश्चिमेकडे पसरलेल्या एका पठारी उपरांगेवर समुद्रसपाटीपासून सुमारे ८०३ मीटर उंचीवर स्थित आहे.
•
वैशिष्ट्ये:
1.
याचा शोध मे १८५० मध्ये ठाण्याचे तत्कालीन जिल्हाधिकारी ह्यू मॅलेट (Hugh Malet) यांनी लावला.
2.
हे आशियातील एकमेव वाहनमुक्त (Automobile-Free) थंड हवेचे ठिकाण आहे, जिथे अंतर्गत भागात कोणत्याही प्रकारच्या इंधन वाहनांना प्रवेश नाही (घोडे किंवा पायी प्रवास केला जातो).
3.
नेरळ ते माथेरान दरम्यान धावणारी माथेरान टॉय ट्रेन (हॅरीसन फँके डिझाइन - १९०७) ही ऐतिहासिक युनेस्को वारसा दर्जा प्राप्त रेल्वे आहे.
4.
केंद्र शासनाने माथेरानला पर्यावरण संवेदनक्षम क्षेत्र (Eco-Sensitive Zone - ESZ) घोषित केले आहे.
इतर पर्यायांतील थंड हवेची ठिकाणे:
•
सातपुडा (अमरावती): चिखलदरा.
•
शंभू-महादेव (सातारा): महाबळेश्वर, पाचगणी.
•
सह्याद्री (पुणे): लोणावळा, खंडाळा.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
माथेरान हे रायगड जिल्ह्यात आहे, लोणावळा हे पुणे जिल्ह्यात आहे, आणि महाबळेश्वर हे सातारा जिल्ह्यात आहे; ही तिन्ही ठिकाणे सह्याद्री पर्वताचाच भाग आहेत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 1 (Sahyadri Range - Raigad District).
Detailed Tourism & Topographical Analysis:
•
Matheran: Perched on an isolated lateritic plateau spur of the Western Ghats (Sahyadri) at an elevation of ~803 meters in Karjat taluka of Raigad district.
•
Prominent Distinctions:
1.
Discovered in May 1850 by Hugh Poyntz Malet, the then Collector of Thane.
2.
Celebrated as Asia's only pedestrian/automobile-free hill station, completely prohibiting motorized vehicles to protect its pristine air quality.
3.
Connected via the historic narrow-gauge Matheran Hill Railway (Toy Train) established in 1907 by Sir Adamjee Peerbhoy.
4.
Notified by the Union Ministry of Environment and Forests as an Eco-Sensitive Zone (ESZ).
Hill Stations in Other Ranges:
•
Satpura (Amravati): Chikhaldara.
•
Shambhu-Mahadev (Satara): Mahabaleshwar and Panchgani.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Matheran is situated in Raigad district, Lonavala-Khandala in Pune district, and Mahabaleshwar in Satara district; all three are iconic hill resorts of the Sahyadri.