खालीलपैकी कोणते दबाव गट आहेत ? अ. कामगार संघटना ब. कृषी संघटना क. व्यावसायिक संघटना ड. विद्यार्थी संघटना
EN
Which of the following are pressure groups?
a. Trade unions
b. Agrarian organisations
c. Professional / Business organisations
d. Students organisations
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (४) अ, ब, क आणि ड
स्पष्टीकरण:
भारतातील दबाव गट (Pressure Groups):
•
दबाव गटांची संकल्पना: स्वतः थेट सत्तेवर न येता किंवा निवडणूक न लढवता, शासनाच्या धोरणांवर आणि निर्णयांवर प्रभाव टाकणाऱ्या संघटित गटांना 'दबाव गट' किंवा 'हितसंबंधी गट' (Interest Groups) म्हणतात.
•
भारतातील प्रमुख दबाव गट प्रकार:
•
(अ) कामगार संघटना (Trade Unions): उदा. AITUC, INTUC, BMS, CITU.
•
(ब) कृषी संघटना (Agrarian Groups): उदा. भारतीय किसान युनियन (BKU), शेतकरी संघटना, अखिल भारतीय किसान सभा.
•
(क) व्यावसायिक/व्यापारी संघटना (Business/Professional Groups): उदा. FICCI, ASSOCHAM, CII, इंडियन मेडिकल असोसिएशन (IMA), बार कौन्सिल.
•
(ड) विद्यार्थी संघटना (Students Organisations): उदा. ABVP, NSUI, SFI, AISF.
•
हे सर्व गट आपल्या सदस्यांच्या हितासाठी शासनावर विविध मार्गांनी दबाव आणतात.
त्यामुळे अचूक उत्तर पर्याय (४) अ, ब, क आणि ड आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: दबाव गट हे अराजकीय (Non-political) असतात आणि थेट सत्ता मिळवण्याऐवजी लॉबिंग, निदर्शने व निवेदनांद्वारे शासकीय धोरणांवर प्रभाव टाकतात. कामगार, शेतकरी, व्यावसायिक आणि विद्यार्थी संघटना हे सर्व दबाव गट आहेत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) a, b, c and d
Explanation:
Classification of Pressure Groups in India:
•
Concept: Pressure groups (or interest groups) are organized associations that seek to influence public policy and government decision-making in pursuit of their common interests without contesting elections or assuming formal governmental power.
•
Major categories of pressure groups in India:
•
(a) Trade Unions: E.g., AITUC, INTUC, BMS, CITU, HMS.
•
(b) Agrarian / Farmers Organisations: E.g., Bharatiya Kisan Union (BKU), Shetkari Sanghatana, All India Kisan Sabha.
•
(c) Business and Professional Organisations: E.g., FICCI, ASSOCHAM, Confederation of Indian Industry (CII), Indian Medical Association (IMA), Bar Council of India.
•
(d) Student and Youth Organisations: E.g., ABVP, NSUI, SFI, AISF.
•
All four categories function as recognized pressure groups within the political process.
Therefore, the correct answer is Option (4) a, b, c and d.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Pressure groups are non-electoral interest associations influencing state policy. Trade unions, farmers' groups, business chambers (FICCI/CII), and student wings are all classic examples.