नोकरशाहीची पद्धतशीरपणे सैद्धांतिक मांडणी सर्वप्रथम कोणी केली ?
EN
Who first formulated a systematic theoretical framework of bureaucracy?
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (मॅक्स वेबर)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१.
नोकरशाहीचा सिद्धांत (Theory of Bureaucracy): जर्मन समाजशास्त्रज्ञ मॅक्स वेबर (Max Weber, १८६४-१९२०) यांनी प्रशासकीय विचारांच्या इतिहासात सर्वप्रथम नोकरशाहीची पद्धतशीर, शास्त्रीय आणि सैद्धांतिक मांडणी केली. त्यांनी नोकरशाहीला 'आदर्श नमुना' (Ideal Type) म्हणून मांडले.
२.
मॅक्स वेबरच्या नोकरशाहीची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
•
पदसोपान रचना (Hierarchy of Authority)
•
कार्यविभाजन व विशेषीकरण (Division of Labour & Specialization)
•
औपचारिक व लिखित नियम आणि कार्यपद्धती (Rules and Regulations)
•
तटस्थता आणि अव्यक्तिगत संबंध (Impersonality & Neutrality)
•
गुणवत्तेवर आधारित भरती व निश्चित वेतन (Merit-based Career Structure).
३.
इतर विचारवंत:
•
हर्बर्ट सायमन: निर्णय-प्रक्रिया सिद्धांत (Decision-making Theory).
•
मेरी पार्कर फॉलेट: गतिशील प्रशासन (Dynamic Administration) व मानवी संबंध.
•
वुड्रो विल्सन: सार्वजनिक प्रशासनाचे जनक (राजकारण-प्रशासन द्वैतभाव - Politics-Administration Dichotomy).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
नोकरशाहीच्या सिद्धांताचे जनक: मॅक्स वेबर.
•
लोकप्रशासनाचे जनक: वुड्रो विल्सन (१८८७ चा निबंध: *The Study of Administration*).
•
प्रशासकीय वर्तणुकीचे अभ्यासक: हर्बर्ट सायमन (*Administrative Behavior*).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Max Weber)
Detailed Explanation:
1.
Theoretical Framework of Bureaucracy: German sociologist Max Weber (1864–1920) was the first to formulate a systematic, rational, and theoretical model of bureaucracy. He conceptualized bureaucracy as an 'ideal-type' construct based on rational-legal authority.
2.
Key Characteristics of Weberian Bureaucracy:
•
Hierarchy of offices (Chain of Command)
•
Division of labor and functional specialization
•
Impersonal formal rules and norms
•
Written documentation and records
•
Merit-based recruitment, fixed tenure, and career orientation.
3.
Other Thinkers:
•
Herbert Simon: Administrative decision-making and bounded rationality (*Administrative Behavior*, 1947).
•
Mary Parker Follett: Classical human relations and integration in conflict resolution.
•
Woodrow Wilson: Father of Public Administration (Politics-Administration Dichotomy, 1887).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Father of Bureaucratic Theory: Max Weber.
•
Father of Public Administration: Woodrow Wilson (*The Study of Administration*, 1887).
•
Decision-Making Model: Herbert Simon.